Zasady ostrożności — co się zmieniło

Przez lata po operacji z dostępu tylnego zalecano rutynowe ograniczenia ruchu: bez zgięcia biodra powyżej 90 stopni, bez krzyżowania nóg i bez skręcania nogi do środka. Miały zmniejszać ryzyko zwichnięcia protezy.

Przegląd Cochrane z 2016 roku ocenił dowody na skuteczność takich zasad jako bardzo słabe. [1] Nowszy przegląd z 2023 roku, obejmujący ponad 8 800 pacjentów, nie wykazał, żeby rutynowe ograniczenia zmniejszały liczbę wczesnych zwichnięć, i nie wspiera ich rutynowego zalecania. Autorzy zaznaczają jednak, że pewność tych danych jest niska. [2]

Co to oznacza dla Ciebie: stosuj zalecenia lekarza, który Cię operował. To zespół operacyjny wie, z jakiego dostępu był zabieg, jaką protezę założono i jak przebiegła operacja. Jeśli masz listę ograniczeń, trzymaj się jej i na wizycie kontrolnej zapytaj, czy i kiedy można ją zmienić.

Upadek to realne ryzyko

W analizie ponad 9 500 operacji biodra zwichnięcia zdarzały się podobnie rzadko u osób z ograniczeniami ruchu i bez nich — w obu grupach u około 2 na 100 pacjentów. Najczęstszą pojedynczą przyczyną zwichnięć były upadki, odpowiadające za mniej więcej co czwarte zwichnięcie. [3]

Dlatego równie ważne jak zasady ruchu jest bezpieczne mieszkanie i pewny chód:

  • usuń luźne dywaniki i kable z drogi, zostaw światło na nocną drogę do łazienki,
  • noś stabilne obuwie z zakrytą piętą, także w domu,
  • używaj kul tak długo, jak zalecił lekarz albo fizjoterapeuta,
  • wstawaj powoli, zwłaszcza w nocy i po dłuższym leżeniu.

Co ćwiczyć

Wytyczne NICE zalecają rozpoczęcie rehabilitacji w dniu operacji, a najpóźniej w ciągu 24 godzin. [4] W badaniach analizowanych przez NICE ćwiczenia wykonywane samodzielnie, z dobrym instruktażem, dawały po wymianie biodra wyniki podobne do ćwiczeń nadzorowanych. [5] Liczy się więc jasny plan i regularne sprawdzanie, czy ćwiczenia są wykonywane dobrze.

  • Chód z kulami, a potem stopniowe zmniejszanie podparcia — według zaleceń i tego, jak pewnie chodzisz.
  • Siła mięśni pośladkowych i uda: to one stabilizują miednicę przy każdym kroku.
  • Wstawanie z krzesła i siadanie — najpierw z wyższego siedziska, potem z niższego.
  • Schody: przy wchodzeniu najpierw noga nieoperowana, przy schodzeniu najpierw noga operowana, z kulą lub poręczą.
  • Równowaga: stanie przy oparciu, przenoszenie ciężaru ciała, potem trudniejsze warianty.

Obciążenie zwiększamy stopniowo, tak żeby ból w trakcie ćwiczeń był do zniesienia i nie narastał następnego dnia.

Codzienne czynności

Ubieranie skarpet i butów, wchodzenie do samochodu, kąpiel, spanie na boku — tu najwięcej zależy od zaleceń zespołu operacyjnego. Na wizycie w domu ćwiczymy te czynności w Twojej łazience, przy Twoim łóżku i przy Twoim samochodzie. Jeśli potrzebny jest sprzęt pomocniczy, na przykład nakładka na sedes albo chwytak, podpowiadamy, co ma sens w Twoim mieszkaniu.

Pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli pojawia się:

  • pulsujący albo kurczowy ból biodra lub nogi,
  • gorączka, uczucie gorąca, zimna albo dreszcze,
  • wyciek albo ropa z rany,
  • zaczerwienienie, tkliwość, obrzęk lub ból, które nie mijają albo się nasilają.

Nagły, silny ból biodra z wyraźnym skróceniem albo nienaturalnym ustawieniem nogi i niemożnością jej obciążenia, a także ból i obrzęk nogi z dusznością albo bólem w klatce piersiowej — dzwoń pod 112. [6]